Neuralgia nerwu trójdzielnego

Nerw trójdzielny należy do grupy nerwów czaszkowych, które rozpoczynają się w obrębie mózgu i odpowiadają za odbiór wrażeń zmysłowych, funkcjonowanie gruczołów oraz unerwiają niektóre grupy mięśni. Wszystkie nerwy czaszkowe znajdują się symetrycznie po lewej i prawej stronie ciała.

Nerw trójdzielny, przechodząc przez móżdżkowo-mostowy zbiornik płynu mózgowo-rdzeniowego, krzyżuje się z kilkoma naczyniami. Najczęściej neuralgia nerwu trójdzielnego spowodowana jest przez kompresję przedzwojowego segmentu nerwu. Sprawcą tego jest na ogół tętnica, najczęściej tętnica móżdżkowa górna, która uciska nerw w grzbietowej strefie (DREZ – dorsal root entry zone), tam, gdzie mielina centralna przechodzi w mielinę obwodową. Pulsujący charakter ucisku jest prawdopodobnie powodem przeszywającego ostrego bólu. Innymi tętnicami mogącymi być powodem ucisku nerwu w tej okolicy są: tętnica przednia dolna móżdżku, gałęzie mostowe tętnicy podstawnej, rzadziej tętnica podstawna. Uważa się, że żyły w niektórych przypadkach też mogą być powodem neuralgii. Najczęściej jest nim żyła skalista górna.4,5

Ból w neuralgii nerwu trójdzielnego jest opisywany jako bardzo silny, pulsujący, przeszywający. Napad bólu często jest spowodowany przez niewielką stymulację, na przykład rzucie, dotknięcie wargi, mycie zębów, a nawet powiew powietrza. Ból trwa od kilku sekund do kilku minut. W piśmiennictwie można znaleźć informacje, że ból dotyczy częściej prawej połowy twarzy. Najczęściej rozpoznajemy neuralgię nerwu szczękowego (V2) i żuchwowego (V3), znacznie rzadziej neuralgię nerwu ocznego (V1). Ból nie przekracza połowy twarzy – linii środkowej.

Rozpoznanie neuralgii nerwu trójdzielnego w zasadzie może być oparte na wywiadzie i badaniu fizykalnym. Klasyczną neuralgię stanowią powtarzające się kilkusekundowe, kilkuminutowe ataki ostrego bólu w zakresie gałęzi V2 i V3. Kolejne ataki są praktycznie identyczne.1,6 W rozpoznaniu różnicowym należy brać pod uwagę choroby zębów, zatok przynosowych, zmiany w stawie skroniowo-żuchwowym czy neuralgię występującą po przejściu półpaśca. Jeżeli neuralgia nerwu trójdzielnego pojawi się przed piątą czy szóstą dekadą życia, należy wykluczyć stwardnienie rozsiane.

Rezonans magnetyczny trzeba wykonać w każdym przypadku w warstwach co 1 mm, z kontrastem i bez niego, w celu wykluczenia patologii, takich jak oponiak, torbiel naskórkowa, nerwiak, naczyniak jamisty czy tętniak. Ucisk naczynia na nerw trójdzielny nie zawsze da się uwidocznić radiologicznie. Nie jest to okoliczność wykluczająca rozpoznanie klasycznej neuralgii ani jej leczenie przyjętymi metodami.3,7,8

Leczenie farmakologiczne

Lekiem, który jest najczęściej stosowany to karbamazepina. Jego działania niepożądane mogą objawiać się w postaci senności, podwyższonych enzymów wątrobowych, zmniejszenia gęstości kości, leukopenii i wysypki. W 80% zastosowanie karbamazepiny przynosi ograniczenie dolegliwości bólowych. Efekt stosowania leku pojawia się w ciągu 24-48 godzin. W grupie chorych, u których stosowano lek, po 16 latach skuteczność leczenia utrzymywała się u 65%. Uważa się, że 1 na 10 pacjentów z neuralgią nie toleruje karbamazepiny.

Innymi lekami znajdującymi zastosowanie w leczeniu neuralgii nerwu trójdzielnego są fenytoina, baklofen, klonazepam, lamotrygina i gabapentyna. Okskarbazepina ma podobne działanie jak karbamazepina, ale wywołuje mniej działań niepożądanych. Baklofen jest zazwyczaj stosowany w połączeniu z innym lekiem. Przed jednoznacznym stwierdzeniem nieskuteczności terapii farmakologicznej należy podjąć przynajmniej dwie próby leczenia jednym lekiem i jedną z zastosowaniem politerapii. Dopiero po takich próbach w razie nieskuteczności terapii farmakologicznej można podjąć decyzję o leczeniu operacyjnym.3,8

źródła:
https://podyplomie.pl

autorzy:

prof. dr hab. n. med. Paweł Słoniewski, dr n. med. Tomasz Szmuda, Katedra i Klinika Neurochirurgii, Gdański Uniwersytet Medyczny

Dodaj komentarz